سفارش مارکت (Market Order) یعنی خرید یا فروش فوری با بهترین قیمتی که همان لحظه در بازار موجود است؛ سفارش لیمیت (Limit Order) یعنی خرید یا فروش فقط در قیمتی که خودتان تعیین میکنید. به زبان ساده، تفاوت سفارش لیمیت و مارکت انتخاب بین «سرعت» و «کنترل قیمت» است. در این مقاله یاد می‌گیرید هر کدام از این سفارش‌ها چطور کار می‌کند، دفتر سفارش و اسپرد چه معنایی دارند، لغزش قیمت از کجا می‌آید و کارمزد میکر و تیکر چه ربطی به نوع سفارش شما دارد. در پایان هم می‌بینیم در موقعیت‌های مختلف کدام انتخاب منطقی‌تر است.
سفارش در صرافی یعنی چه؟
وقتی در یک صرافی ارز دیجیتال می‌خواهید ارزی را بخرید یا بفروشید، در واقع یک «سفارش» (Order) ثبت میکنید. سفارش یعنی دستوری که به صرافی می‌دهید: چه ارزی، به چه مقدار و با چه شرطی معامله شود. صرافی این دستور را با سفارشهای کاربران دیگر تطبیق می‌دهد و هر جا خریدار و فروشنده سر قیمت به توافق برسند، معامله انجام میشود.
بازار میوه را در نظر بگیرید. ممکن است بگویید «با هر قیمتی که هست، یک کیلو می‌خرم» یا بگویید «اگر قیمت به فلان عدد رسید، می‌خرم». اولی شبیه سفارش مارکت است و دومی شبیه سفارش لیمیت. تقریباً همه انواع سفارش در صرافی از همین دو ایده ساخته شده‌اند.
غیر از این دو، سفارشهای شرطی هم وجود دارند. مثلاً سفارش حد ضرر برای محدود کردن زیان در زمانی به کار می‌رود که قیمت خلاف انتظار شما حرکت کند. سفارش OCO هم دو سفارش را به هم وصل می‌کند تا با اجرای یکی، دیگری لغو شود. این سفارش‌ها هرکدام مقاله جداگانهای دارند؛ اینجا روی دو سفارش پایه تمرکز می‌کنیم.
سفارش مارکت (Market) چیست؟
سفارش مارکت یا مارکت اوردر دستوری است که می‌گوید: «همین حالا با بهترین قیمت موجود معامله کن.» شما فقط مقدار را تعیین میکنید و قیمت را بازار تعیین می‌کند. اگر خریدار باشید، سفارش شما با ارزان‌ترین فروشنده‌های موجود جفت میشود و اگر فروشنده باشید، با گران‌ترین خریداران.
مزیت اصلی سفارش مارکت سرعت است. در بازارهای پرحجم و پرنقدشونده، این سفارش معمولاً تقریباً بلافاصله اجرا میشود. برای همین وقتی مبلغ کم است یا اجرای فوری برایتان مهم‌تر از اختلاف جزئی قیمت است، انتخاب ساده‌ای به حساب می‌آید.
محدودیت‌های سفارش مارکت
- قیمت نهایی از قبل مشخص نیست: عددی که روی صفحه میبینید معمولاً آخرین قیمت معاملهشده است، نه لزوماً قیمتی که سفارش شما با آن اجرا میشود.
- در بازارهای کم‌عمق یا لحظه‌های پرنوسان، ممکن است با قیمتی بدتر از انتظار معامله کنید (لغزش قیمت).
- در بیشتر صرافی‌ها، سفارش مارکت کارمزد «تیکر» دارد که معمولاً از کارمزد میکر کمتر نیست.
سفارش لیمیت (Limit) چیست؟
سفارش لیمیت یا لیمیت اوردر دستوری است که می‌گوید: «فقط با این قیمت یا بهتر از آن معامله کن.» در سفارش خرید لیمیت، سقف قیمت را تعیین میکنید و در سفارش فروش لیمیت، کف قیمت را. اگر بازار به قیمت شما نرسد، سفارش اجرا نمی‌شود و در صف منتظر می‌ماند.
مثال آموزشی با عدد فرضی: فرض کنید قیمت یک ارز ۱۰۰ تتر است و شما ۹۵ تتر را قیمت مناسب‌تری می‌دانید. یک سفارش خرید لیمیت در ۹۵ تتر ثبت میکنید. اگر قیمت به ۹۵ برسد و فروشنده‌ای در این قیمت باشد، سفارش اجرا میشود؛ اگر نرسد، سفارش باز می‌ماند تا خودتان لغوش کنید یا مهلتش تمام شود.
چند نکته درباره لیمیت اوردر
- اجرای سفارش تضمینی نیست: ممکن است قیمت هیچ‌وقت به عدد شما نرسد و معامله‌ای انجام نشود.
- پر شدن جزئی (Partial Fill): اگر در قیمت شما فقط بخشی از مقدار موردنظر عرضه شود، سفارش ممکن است چندبخشی اجرا شود.
- در بیشتر صرافی‌ها، تا وقتی سفارش باز است، مبلغ یا دارایی مربوط به آن رزرو میشود و نمی‌توانید از آن برای معامله دیگری استفاده کنید.
- اگر قیمت خرید لیمیت را بالاتر از پایین‌ترین قیمت فروش موجود بگذارید، سفارش فوراً با بهترین قیمت موجود اجرا میشود؛ یعنی رفتاری شبیه سفارش مارکت دارد، اما با سقف قیمت.
برای اینکه حس بهتری از حرکت قیمت‌ها پیدا کنید، میتوانید مدتی قیمت لحظه‌ای اتریوم را دنبال کنید و ببینید قیمت در طول روز چقدر بالا و پایین می‌رود. همین مشاهده کمک می‌کند قیمت سفارش لیمیت را واقع‌بینانه‌تر انتخاب کنید.
تفاوت سفارش لیمیت و مارکت در یک جدول
جدول زیر تفاوت سفارش لیمیت و مارکت را در چند معیار اصلی خلاصه می‌کند:
| معیار | سفارش مارکت | سفارش لیمیت |
|---|---|---|
| کنترل قیمت | ندارید؛ قیمت را بازار تعیین می‌کند | دارید؛ قیمت را خودتان تعیین میکنید |
| سرعت اجرا | معمولاً فوری | ممکن است طول بکشد یا اجرا نشود |
| قطعیت اجرا | بالا (در بازار پرنقدشونده) | کمتر؛ وابسته به رسیدن قیمت |
| لغزش قیمت | ممکن است رخ دهد | با قیمتی بدتر از حد شما اجرا نمی‌شود |
| نقش در دفتر سفارش | نقدینگی را برمی‌دارد (تیکر) | اگر در صف بماند، نقدینگی اضافه می‌کند (میکر) |
| مناسب برای | مبلغ کم، بازار پرحجم، نیاز به سرعت | مبلغ بیشتر، بازار کم‌عمق، صبر برای قیمت مشخص |
به طور خلاصه، سفارش مارکت قطعیت اجرا می‌دهد و سفارش لیمیت قطعیت قیمت. هیچ‌کدام ذاتاً «بهتر» نیست؛ انتخاب درست به هدف و شرایط شما بستگی دارد.
دفتر سفارش و اسپرد به زبان ساده
دفتر سفارش یا اوردر بوک (Order Book) فهرست زنده سفارشهای لیمیتی است که هنوز اجرا نشده‌اند. یک طرف آن سفارشهای خرید (Bids) است که از بالاترین قیمت مرتب شده‌اند و طرف دیگر سفارشهای فروش (Asks) که از پایین‌ترین قیمت شروع می‌شوند. در بسیاری از صرافی‌ها، سفارشهای خرید سبز و سفارشهای فروش قرمز نمایش داده می‌شوند.
به فاصله بین بالاترین قیمت خرید و پایین‌ترین قیمت فروش اسپرد (Spread) می‌گویند. مثال فرضی: اگر بالاترین پیشنهاد خرید ۹۹٫۸ تتر و پایین‌ترین پیشنهاد فروش ۱۰۰٫۲ تتر باشد، اسپرد ۰٫۴ تتر است. وقتی سفارش خرید مارکت ثبت میکنید، از سمت فروش می‌خرید؛ پس در عمل اسپرد را می‌پردازید.
با این توضیح، معنی «عمق بازار» هم روشن میشود. اگر در هر سطح قیمت مقدار زیادی سفارش وجود داشته باشد، بازار عمیق است و سفارشهای بزرگ هم بدون جابه‌جایی زیاد قیمت اجرا می‌شوند. در بازارهای کم‌حجم، مثلاً جفت‌ارزهای کم‌معامله در بازار تومانی، اسپرد معمولاً بازتر و دفتر سفارش کم‌عمق‌تر است.
البته همه صرافی‌ها دفتر سفارش ندارند. بسیاری از صرافی‌های غیرمتمرکز به‌جای آن از استخر نقدینگی و فرمول ریاضی استفاده می‌کنند. تفاوت این دو مدل را در مقاله صرافی متمرکز و غیرمتمرکز توضیح داده‌ایم.
لغزش قیمت (Slippage) چیست؟
لغزش قیمت فاصله بین قیمتی است که انتظار دارید و قیمتی که سفارش شما واقعاً با آن اجرا میشود. این اتفاق بیشتر در سفارش مارکت می‌افتد، چون این سفارش تا وقتی مقدار موردنظر شما کامل نشود، از سطحهای مختلف دفتر سفارش خرید می‌کند.
مثال آموزشی با اعداد فرضی: می‌خواهید ۱۰ واحد از یک ارز را با سفارش مارکت بخرید و سمت فروش دفتر سفارش این‌طور است:
| قیمت (تتر) | مقدار موجود | مقداری که از این سطح می‌خرید |
|---|---|---|
| ۱۰۰ | ۳ | ۳ |
| ۱۰۱ | ۴ | ۴ |
| ۱۰۳ | ۵ | ۳ |
میانگین قیمت خرید شما ۱۰۱٫۳ تتر میشود، نه ۱۰۰ تتری که روی صفحه دیدید؛ یعنی حدود ۱٫۳ درصد لغزش. در سفارشهای بزرگ‌تر یا بازارهای کم‌عمق‌تر، این عدد می‌تواند بیشتر هم باشد.
چه عواملی لغزش قیمت را بیشتر می‌کند؟
- نقدشوندگی پایین و دفتر سفارش کم‌عمق
- نوسان شدید، مثلاً هنگام انتشار خبرهای مهم یا تغییر ناگهانی نرخ دلار
- حجم سفارش زیاد در مقایسه با عمق بازار
چطور لغزش قیمت را کم کنیم؟
- به‌جای سفارش مارکت از سفارش لیمیت استفاده کنید تا سقف یا کف قیمت را خودتان تعیین کنید.
- سفارش بزرگ را به چند بخش کوچک‌تر تقسیم کنید.
- پیش از ثبت سفارش، دفتر سفارش و عمق بازار را ببینید.
- در لحظه‌های پرهیجان بازار عجله نکنید؛ لازم نیست هر حرکت قیمت را همان لحظه دنبال کنید.
در صرافی‌های غیرمتمرکز هم گزینه‌ای به نام «تحمل لغزش» (Slippage Tolerance) هست که حداکثر لغزش قابل‌قبول را مشخص می‌کند.
کارمزد میکر و تیکر
در بسیاری از صرافی‌ها، کارمزد معامله به نقش شما در بازار بستگی دارد. میکر (Maker) کسی است که سفارشی ثبت می‌کند که فوراً اجرا نمی‌شود و در دفتر سفارش می‌ماند؛ یعنی به بازار نقدینگی «اضافه» می‌کند. تیکر (Taker) کسی است که سفارشش بلافاصله با سفارشهای موجود جفت میشود و نقدینگی را از بازار «برمی‌دارد».
سفارش مارکت همیشه تیکر است. اما سفارش لیمیت فقط وقتی میکر حساب میشود که در صف بماند. اگر قیمت لیمیت را طوری انتخاب کنید که فوراً با سفارشهای موجود جفت شود، آن سفارش هم تیکر حساب میشود؛ نکته‌ای که خیلی از تازه‌واردها به آن توجه نمی‌کنند.
چرا این تفاوت مهم است؟ چون بسیاری از صرافی‌ها برای تشویق به ایجاد نقدینگی، کارمزد میکر را کمتر از کارمزد تیکر یا برابر با آن می‌گذارند. با این حال، ساختار کارمزد در هر صرافی فرق می‌کند و ممکن است به حجم معاملات یا سطح کاربری هم بستگی داشته باشد. پیش از معامله، جدول کارمزد همان پلتفرم را بخوانید.
نکته: در مبلغهای کم، تفاوت کارمزد میکر و تیکر معمولاً ناچیز است. برای کاربر تازه‌وارد، فهمیدن قیمت واقعی اجرای سفارش و دوری از لغزش قیمت مهم‌تر از صرفه‌جویی در کارمزد است.
کدام سفارش را کی استفاده کنیم؟
جواب کوتاه این است: بستگی دارد سرعت برایتان مهم‌تر است یا قیمت. موقعیت‌های زیر مثال آموزشی هستند، نه توصیه مالی.
وقتی سفارش مارکت منطقی‌تر است
- مبلغ معامله کم است و بازار پرحجم است، مثل جفت‌ارزهای اصلی.
- اجرای فوری برایتان مهم‌تر از اختلاف جزئی قیمت است.
- اسپرد باریک است و دفتر سفارش نزدیک قیمت فعلی عمق کافی دارد.
وقتی سفارش لیمیت منطقی‌تر است
- مبلغ معامله در مقایسه با عمق بازار قابل‌توجه است.
- در بازار کم‌حجم یا با اسپرد باز معامله میکنید.
- قیمت مشخصی در ذهن دارید و برای اجرا عجله ندارید.
- بازار پرنوسان است و نمی‌خواهید با قیمتی دور از انتظار معامله کنید.
اگر می‌خواهید بخشی از پس‌انداز ریالی خود را مثلاً به تتر تبدیل کنید، سفارش لیمیت معمولاً کنترل بیشتری به شما می‌دهد؛ چون از قبل می‌دانید با چه قیمتی معامله میکنید. در عوض باید بپذیرید که سفارش ممکن است دیرتر اجرا شود یا اصلاً اجرا نشود. انتخاب بین سفارش لیمیت و مارکت در نهایت به هدف، حوصله و شرایط بازار شما بستگی دارد.
اگر می‌خواهید این مفاهیم را در یک فرایند واقعی ببینید، مقاله خرید اتریوم گام‌به‌گام مراحل یک خرید را قدم‌به‌قدم مرور می‌کند.
ریسک‌ها و اشتباه‌های رایج در ثبت سفارش
نوع سفارش بهتنهایی خطرناک نیست، اما اشتباه‌های کوچک در ثبت آن ممکن است هزینه داشته باشد. پیش از هر سفارش، این موارد را در نظر بگیرید:
- اشتباه در وارد کردن عدد: یک صفر اضافه یا جابه‌جا شدن ممیز در قیمت یا مقدار، سفارش کاملاً متفاوتی می‌سازد. پیش از تأیید، خلاصه سفارش را با دقت بخوانید.
- سفارش مارکت در بازار کم‌عمق: ممکن است بخشی از سفارش با قیمتی خیلی دورتر از انتظار اجرا شود.
- فراموش کردن سفارشهای باز: سفارش لیمیتی که چند روز پیش ثبت کرده‌اید، ممکن است زمانی اجرا شود که دیگر آن معامله را نمی‌خواهید. فهرست سفارشهای باز را مرتب بررسی کنید.
- سفارش لیمیت ابزار محدود کردن زیان نیست: فقط قیمت ورود یا خروج را تعیین می‌کند و جلوی افت بیشتر قیمت بعد از خرید را نمی‌گیرد.
- تصمیم هیجانی: ثبت سفارشهای مارکت پشت‌سرهم برای دنبال کردن قیمت، معمولاً به خرید گرانتر و کارمزد بیشتر میرسد.
هشدار: هیچ نوع سفارشی سود را تضمین نمیکند. نوع سفارش فقط نحوه اجرای معامله را تعیین می‌کند و ریسک نوسان قیمت دارایی همچنان سر جایش است.
سوالات متداول درباره سفارش لیمیت و مارکت
۱. آیا سفارش لیمیت همیشه اجرا میشود؟
خیر. سفارش لیمیت فقط وقتی اجرا میشود که قیمت بازار به قیمت تعیینشده شما برسد و طرف مقابلی در همان قیمت وجود داشته باشد. حتی اگر قیمت به عدد شما برسد، ممکن است سفارشهای دیگری زودتر در صف ثبت شده باشند. در این حالت سفارش شما ممکن است فقط بخشی پر شود یا اصلاً اجرا نشود.
۲. سفارش مارکت گرانتر تمام میشود یا لیمیت؟
در بیشتر موارد، سفارش مارکت ممکن است کمی گرانتر تمام شود؛ هم به دلیل پرداخت اسپرد و احتمال لغزش قیمت و هم به این دلیل که معمولاً کارمزد تیکر دارد. البته در مبلغهای کم و بازارهای پرحجم این تفاوت اغلب ناچیز است. ساختار دقیق کارمزد را در جدول کارمزد همان صرافی بررسی کنید.
۳. آیا سفارش لیمیت جلوی ضرر را میگیرد؟
نه بهتنهایی. سفارش لیمیت معمولی برای تعیین قیمت ورود یا خروج دلخواه است، نه برای محدود کردن زیان. اگر بعد از خرید قیمت پایین بیاید، سفارش لیمیتی که اجرا شده کاری برای شما نمیکند. برای مدیریت زیان از سفارشهای شرطی مثل حد ضرر استفاده میشود که موضوع مقاله جداگانهای است.
۴. چرا قیمت خرید من با قیمتی که روی صفحه دیدم فرق داشت؟
قیمتی که روی صفحه میبینید معمولاً آخرین قیمت معاملهشده است. وقتی سفارش مارکت ثبت میکنید، سفارش شما با بهترین پیشنهادهای فروش موجود در دفتر سفارش اجرا میشود و اگر مقدارش زیاد باشد، به سطحهای بالاتر هم میرسد. این اختلاف همان اسپرد و لغزش قیمت است که با سفارش لیمیت میتوانید کنترلش کنید.
جمع‌بندی
سفارش لیمیت و مارکت دو ابزار پایه هر صرافی هستند و تفاوتشان در یک جمله خلاصه میشود: مارکت سرعت می‌دهد و لیمیت کنترل قیمت. وقتی دفتر سفارش، اسپرد، لغزش قیمت و نقش میکر و تیکر را بشناسید، می‌دانید هر سفارش واقعاً چه هزینه‌ای دارد و با آرامش بیشتری تصمیم می‌گیرید.
نکات کلیدی:
- سفارش مارکت فوری اجرا میشود، اما قیمت نهایی آن از قبل مشخص نیست.
- سفارش لیمیت قیمت را کنترل می‌کند، اما اجرای آن تضمینی ندارد.
- در بازارهای کم‌عمق و پرنوسان، لغزش قیمت هزینه پنهان سفارش مارکت است.
- سفارش لیمیتی که در صف بماند معمولاً میکر حساب میشود و در بسیاری از صرافی‌ها کارمزدش کمتر یا برابر است.
اگر بعد از بررسی این نکات تصمیم گرفتید اولین سفارش خود را ثبت کنید، میتوانید صفحه خرید تتر را در ناربیت ببینید و با خیال راحت و بدون عجله تصمیم بگیرید.
این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه مالی یا سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود. پیش از هر تصمیم، ریسک‌ها را با شرایط مالی خود بسنجید.
